Elke dag verdwijnt er wel iets

Afgelopen zondag wordt de Week van de Dementie afgesloten. in deze week wordt aandacht wordt gevraagd voor wat nog wél kan nadat dementie is vastgesteld. Woord radio herhaalt in het kader van die week vannacht de befaamde VRT-documentaire ‘Elke dag verdwijnt er wel iets’, een beeld van dementerende bejaarden in een Belgisch rusthuis.

In 1993 maakten VRT-programmamakers Luc Haekens en Edwin Brys de radiodocumentaire Elke dag verdwijnt er wel iets. Een muzikale documentaire over hoe elke dag herinneringen verdwijnen. Het materiaal werd opgenomen in een rusthuis voor dementerende bejaarden in het Vlaamse Essen, waar dagelijks aan muziektherapie wordt gedaan. Als bezigheidstherapie wordt iedere dag met de patiënten muziek beluisterd en gezongen. Hoewel de meesten hun eigen kinderen niet meer herkennen, herinneren ze zich nog wel de liedjes uit hun jeugd.

Niet alleen de muziek was een belangrijke factor, maar ook de indeling van het gebouw. Hoe hoger je gaat in het gebouw, hoe slechter de toestand van de patiënten wordt. In de documentaire komen enkel de patiënten van het gelijkvloers aan het woord, omdat met hen nog een normaal gesprek mogelijk is. Ze zijn nog redelijk bij de tijd, maar beseffen al te goed dat ze hier de rest van hun leven zullen slijten en dat iedere lift in het gebouw een stapje dichter bij het einde is. Naast de bejaarden komt ook een therapeut aan het woord die de gedragingen van zijn patiënten scherp weet te analyseren en er verklaringen voor zoekt. Zo vertelt hij over een bejaarde man die na een gesprek met zijn dochter, de telefoon in zijn draagtasje wil stoppen, omdat hij zijn dochter nog iets langer bij zich wilde houden.

Bij het maken van deze documentaire hebben Brys en Haekens gebruik gemaakt van het boek Hersenschimmen van Bernlef, dat is het verhaal van de 71-jarige, dementerende Maarten Klein. Zijn geestelijke vermogens verslechteren naarmate het verhaal vordert, terwijl zijn omgeving zich afvraagt wat er met hem aan de hand is. Maarten begint in zijn herinneringen personen door elkaar te halen, verdwaalt als hij de hond uitlaat en vergeet wat hij wilde gaan doen voor hij ergens aan begint. De fragmenten in de documentaire zijn gelezen door acteur Jo de Meyere, in Nederland voornamelijk bekend uit de televisieserie Dagboek van een herdershond. De andere verteller is de therapeut van het tehuis, en heel af en toe hoort u VPRO-programmamaakster Lida Iburg, die een gesprek verduidelijkt.

De documentaire werd alom bejubeld en won in 1993 de prestigieuze Prix Europa. Verder kreeg het een speciale vermelding op de Prix Futura in Berlijn, won de Special Prize op de Prix Italia in Rome en de Premios Ondas-prijs in Barcelona.