Het Spoor per Spoor

Hotsen, boemelen, tjoeken, puffen, stomen en razen

Het VPRO-radioprogramma Het Spoor, voorloper van het huidige OVT, weigerde in de zomer van 1986 herhalingen van het eigen programma uit te zenden. De redactie zag niet veel in opgewarmde prak en wilde iets nieuws maken. Daarom werd een zomerserie over treinreizen, toepasselijk Het Spoor per spoor genaamd, bedacht. In deze serie ondernamen de redacteuren treinreizen die om de een of andere reden de moeite waard waren. De volledige serie is nu terug te horen, op de radio en op Woord.nl.

Historisch interessant zijn bijvoorbeeld de reizen van Geert Mak langs de Birma-spoorlijn en de impressie die Kees Slager en Johan van Minnen maakten van de Duitse Kanonenbahn. Mak’s vader verbleef in een jappenkamp en werkte aan de Birma-spoorlijn. Aan de hand van zijn dagboeken reconstrueert hij het verhaal van zijn vader. Slager en van Minnen reisden van de Bodensee naar Basel, een traject van 139 kilometer dat aangelegd werd in de tijd van Bismarck, na de Frans-Duitse oorlog. De dreiging van een nieuwe oorlog met de Fransen was in die tijd zeer reëel. De lijn werd aangelegd om het paard en wagen te vervangen en in oorlogstijd snel manschappen en kanonnen naar het front te kunnen vervoeren.

Niet per se was iedere spoorlijn maatschappelijk gezien interessant. Er werden ook reizen gemaakt naar en over nutteloze, rare of anderszins waardevolle spoorlijnen. Zo bereisden Jacqueline Maris en Henk Willemse de Schotse Kyle-lijn, een piepklein kronkelend en puffend lijntje door een woest en compromisloos landschap. VPRO-gidsredacteur Willemse noemde het hooglandentreintje ‘de mooiste lijn ter wereld’. En Ton van der Graaf en Mike Lettinga treinden maar liefst 4600 kilometer door Canada, van Montreal naar Vancouver. ‘Omdat niemand er geld in steekt zijn de treinen zo’n veertig jaar oud,’ zegt Lettinga in 1986, ‘Ze rijden langzamer dan bij ons. Vergeleken met die grote, zware Canadese locomotieven zijn die Europese treinen speelgoed.’

De tiendelige serie ging over vier continenten en volgde in totaal dertien spoorlijnen. U hoort reportages vanuit Senegal, China, Zwitserland en de Achterhoek. Een monsterproject voor de redactie en producent. In het VPRO Radio Archief zijn dikke ordners met documentatie bewaard gebleven. Internet bestond niet, dus het wemelt van de memo’s, telexen en brieven. Van de NS die toezegt een deel van de kosten te dekken, de Duitse televisie die een documentaire levert en van Canadese universiteiten die hun medewerking toezeggen. Verder eindeloos veel memo’s over de even eindeloze montage. En dan is het nog het dikke pak papier dat moest leiden tot een visum voor China. Alle moeite is niet vergeefs geweest. Het gunstige gevolg ervan kunt u nu op uw gemak terugluisteren.