Moeders wil is wet

Overal ter wereld zijn huisvrouwen, maar nergens hebben ze zo'n speciale rol gehad als in Nederland. Buitenlanders keken voor de oorlog behoorlijk op van haar positie, schrijft historica Els Kloek in de 'Vrouw des huizes', de perfecte titel voor de beschrijving van de geschiedenis van de Nederlandse huisvrouw. In Woord een ode aan de Huivrouw, met speciale aandacht voor het programma Moeders wil is wet, met Mia Smelt.

Mia Smelt en de gelukkige huisvrouw

Overal ter wereld zijn huisvrouwen, maar nergens hebben ze zo'n speciale rol gehad als in Nederland. Buitenlanders keken voor de oorlog behoorlijk op van haar positie, schrijft historica Els Kloek in de 'Vrouw des huizes', de perfecte titel voor de beschrijving van de geschiedenis van de Nederlandse huisvrouw. De huisvrouw was voor het geld dan wel afhankelijk van haar man, in huis had zij het voor het zeggen. Ze stond naast, zo niet boven de man, wat tot uiting kwam in de clichés: bazig, ondernemend, zuinig en proper. Op 17 december 1912 verenigden ze zich in de Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen (NVvH). Omdat, zoals oprichtster Anna Polak het verwoordde, "het huishoudbedrijf een vak is, dat geleerd moet worden en dat beter of minder goed kan worden uitgeoefend."

De hoogtijdagen van de huisvrouw en van haar vereniging lagen na de oorlog. 'Gezinsherstel brengt volksherstel' was de leuze en de vrouw was de spil. Kloek noemt haar 'het stootkussen van de wederopbouw'. "Haar werk verrichtte zij weliswaar in de schaduw van haar man, maar dat werd wel alom gewaardeerd", schrijft Kloek. Veel bevoegdheden had ze niet: ze werd pas in 1956 handelingsbekwaam, en het overheidsbeleid was erop gericht haar thuis te houden. De man bleef tot 1970 formeel het 'hoofd der echtvereniging'. De eerste barsten in het ideaalbeeld van de gelukkige huisvrouw veroorzaakte Joke Smit in 1967 met haar essay 'Het onbehagen van de vrouw'. Dit pleidooi voor een volwaardige maatschappelijke positie en gelijke rechten was de basis voor de tweede feministische golf. De vrouw moest naar buiten, werken, financieel op eigen benen staan, onafhankelijk van haar man. Andersom werd van de man verwacht dat hij de wereld van de huisvrouw betrad. Hij moest zijn bijdrage leveren aan het huishouden en de kinderen. Het resultaat van die beweging is dat twee derde van de vrouwen een betaalde baan heeft. Die groep definieert zichzelf niet meer als huisvrouw.

In Woord dus een ode aan de huisvrouw. Te beluisteren is onder meer een documentaire over huisvrouwen en hun ontberingen vlak na de Tweede Wereldoorlog. En er komen natuurlijk veel huisvrouwen zelf aan het woord. Verder Moeders wil is wet, een Nederlands radioprogramma, dat van 1949 tot 1974 door de KRO werd uitgezonden.'Moeders wil is wet' werd 25 jaar lang geproduceerd en gepresenteerd door Mia Smelt. Het werd in de ochtenden uitgezonden, omdat dan volgens mevrouw Smelt huisvrouwen de meeste steun nodig hadden, aangezien zij dan alleen thuis waren.

Mia Smelt werkte vanaf 1946 bij de KRO-radio en produceerde vanaf 1949 het populaire programma Moeders wil is wet, dat zij tot het einde in 1974 ook presenteerde. Het programma trok in zijn hoogtijdagen twee miljoen luisteraars. Een vast onderdeel was De groenteman, waarin tuinbouwvoorlichter Chris Neyzen de luisteraars culinaire tips aan de hand deed.

Mia Smelt, die zelf geen geheim maakte van haar lesbische geaardheid, ging in haar programma onderwerpen over homoseksualiteit niet uit de weg. Ook zorgde zij ervoor dat de (homoseksuele) Vlaamse zanger Will Ferdy in Nederland bekend werd.

In 1999 werd Smelt op 85-jarige leeftijd door de paus benoemd tot Ridder in de Orde van de Heilige Paus Sylvester. "De manier waarop zij in de naoorlogse jaren in de eerste plaats katholieke moeders en/of huisvrouwen gestimuleerd en bemoedigd heeft in het proces van zelfontwikkeling en educatie, is voor die generatie van grote waarde geweest," luidde de motivering.