Theo Uittenbogaard, journalist, filmer en verslaggever

In 2013 werd in de Amsterdamse bioscoop Kriterion een dvd-box met werk van journalist, filmer en verslaggever Theo Uittenbogaard (Nieuwer-Amstel, 1946) gepresenteerd. Het overzichtswerk komt uit in de serie ‘Dutch Documentary Collection’ van het Nederlands instituut voor beeld en geluid, en bevat radio- en televisiewerk dat samen vele omroepen en een periode van ongeveer 45 jaar beslaat. Woord.nl verzamelde een aantal bijzondere voorbeelden van zijn radiowerk.

Verhaallust en taalfascinatie

Zoals zoveel omroepmensen deed Uittenbogaard zijn eerste Hilversumse ervaringen in het midden van de jaren zestig op bij de jeugdomroep van de Avro: Minjon (Miniatuur Jeugd Omroep Nederland). Net als bijvoorbeeld Catherine Keyl, Koos Postema, Wouter Klootwijk, Ad ’s-Gravesande, Theo Stokkink, Paul Haenen en Felix Meurders werkte hij mee aan het radioprogramma ‘Op de jonge golf’. Daarna maakte hij documentaires en reportages op de radio voor de NCRV en de VARA. De documentaire die vrijdagnacht te horen is in Woord, over de rijksweg E-10 tussen Hoorn en Amsterdam, is uit die vroege jaren, en werd gemaakt voor de VARA. Het is de eerste radiodocumentaire die hij maakte, en bevat een analyse van de enorme hoeveelheid verkeersongelukken die er destijds plaatsvonden op die verbindingsweg. Om de dramatische oral history 'ontdramatiseren' is Philip Bloemendal (bekend van het Polygoonjournaal) gevraagd als neutrale, professionele commentaarstem.

Als snel nadat Uittenbogaard de overstap naar televisie heeft gemaakt, wordt hij ingelijfd bij wat dan de ‘VPRO Documentaire School’ heet. De min of meer unieke kernwaarde van deze stroming betrof het uitvoerig en gretig gebruik van nieuwe, draagbare apparatuur (camera’s en bandrecorders) waarmee de werkelijkheid als het ware ‘betrapt’ werd. Hierdoor kregen de documentaires een persoonlijker en losser karakter, niet in de laatste plaats omdat er veelal geen sprake meer was van een alwetende commentaarstem. Als aftrap voor deze stijl van filmen wordt het zeer kortlopende (1972-1974), doch legendarische VPRO-programma ‘Het Gat van Nederland’ gezien. Een tamelijk slecht bekeken totaalprogramma dat kon rekenen op alle lof van de televisiecritici en collega’s. De filmer maakte een groot aantal korte items voor ‘Het Gat’, langere films zoals ‘De heer met de pet, een nette film over de VVD’ uit 1974 en werkte mee aan series als Zorgvliedt en Machiavelli.

Jarenlang maakte Uittenbogaard, vaak met succes, programma’s voor de VPRO. Voor radio en televisie. Tevens nam hij, in de jaren zeventig en tachtig, regelmatig deel aan discussieprogramma’s en diverse projecten van de omroep. Een van de curiositeiten die de dvd-box niet gehaald heeft, maar die wel boven kwam drijven tijdens het archiefonderzoek, was een uitzending van het radioprogramma Expres VPRO uit april 1979. Een programma dat grotendeels uitgezonden werd vanuit een rijdende trein. In de aflevering waaruit u vrijdagnacht een fragment kunt horen, kijken onder meer Wim T. Schippers, Aukje Holtrop, Jan Haasbroek en Uittenbogaard terug op hun gereformeerde jeugd. De herinneringen worden verlucht met harmoniumspel en het zingen van psalmen.

Hoewel hij nooit in vaste dienst van de omroep was, werd en wordt Theo Uittenbogaard door velen gezien als een uitgelezen VPRO-maker, en prominent lid van die eerdergenoemde documentaireschool. Hij werkte desalniettemin de afgelopen vijfentwintig jaar ook voor de RVU, NPS en de NOS. Begin jaren nul werd het voor veel documentairemakers, zeker freelancers, steeds lastiger om een voet tussen de deur te krijgen in Hilversum, zo ook voor Uittenbogaard. Dat zijn werk echter nog steeds gewaardeerd wordt, is te zien aan de uitgebreide dvd-box met zijn documentaires die nu uitgekomen is, en waarvan we aanstaande vrijdagnacht een exemplaar verloten. Het Uittenbogaard-uur is te horen tussen 6.00 en 7.00.